Balıkesir’in yasal düzlemde büyükşehir haline getirilmesinin ardından, aslında söylentileri ayyuka çıkmış olan Bandırma Şirinçavuş-Musakça köyleri arasındaki alanın bütünüyle olmak üzere, Bandırma’dan Çanakkale’ye kadar uzanan bölgenin sanayileşmeye açılmasına ilişkin 1/100000 ölçekli Çevre Düzeni Planı(ÇDP) meclis gündemine alınarak kabul edildi.
İtiraz süreçleri devam etse de, planın ölçeği ve ayrıntıları yeşil düşünce açısından karamsar bir geleceği ortaya koymakta. Neye dayanarak bunu söylüyoruz kısaca ortaya koymaya çalışalım.
Öncelikle nasıl bir bölgeden bahsediyoruz, yine planın içinde belirtilen verilerle anlatalım. İlk olarak altını çizelim % 48’i orman olan bir alan. Kaz dağları, Kapıdağ Yarımadası, Dursunbey, Bigadiç- Sındırgı, Gönen-Balya ormanları bölgeye nefes aldırır, yağış rejimini düzenler, ekolojik çeşitliliğinin gen havuzunu oluşturur. Kısmen verimsiz olan bu orman varlığının korunması ve iyileştirilmesi bölge ekolojisi için çok önemlidir.
İkinci olarak bebek ölüm oranları, doğumda yaşam beklentisi, doğurganlık hızları gibi sağlık göstergelerine baktığımızda Balıkesir ve Çanakkale illeri çoğu Avrupa ülkesinden daha iyi değerlere sahiptir. Hizmetlere ve ürünlere erişebilirlik endeksleri üst seviyededir. Sanayileşme, şirketleşme ve rekabetçilik açısından düşük seviyede olmasına karşın, ekonomik ve sosyal yönden gelişmiş ve bu gelişmesini toplumun geneline yaymış ender bölgelerden birisidir. Kırsal alan ve kentsel alan geçiş genliği yüksek ve kır-kent bağları oldukça kuvvetlidir. İşsizliğin en düşük olduğu Türkiye’de ikinci, Marmara’da birinci bölgedir. 970 MW kurulu rüzgar enerji santralleri ile Türkiye yenilenebilir enerji üretiminin üçte birini sağlamaktadır. Mevcut haliyle sanayileşmeye gereksinim duyacak son yerdir.
Üçüncü olarak bölgede tarım ve hayvancılık açısından ciddi nicelik ve nitelikte üretim gerçekleştirilmektedir. Gerek kısmen sanayileşmiş bu üretim, gerekse uzun yıllara dayanan madencilik faaliyetleri, planda da belirtildiği üzere ciddi miktarlarda su ve toprak kirliliğine neden olmuştur. Bu kirliliklerin nasıl giderileceğine ilişkin hâlihazırda bir çözüm ortaya konmadığı gibi, önlenmesine ilişkin herhangi bir yönetsel çaba da söz konusu değildir. Artan kentleşmenin getirdiği katı atık sorunlarına ilişkin, usulüne uygun bertaraf yapıları da henüz kurulamamıştır.
Son olarak Balıkesir’in Marmara denizindeki iki körfezinden Bandırma Körfezi, denetimsiz sanayi atıklarının kirliliği ile yaşayanlarda nefret uyandıran bir görüntüdedir. Mal ortada, kirleticilerde belli olmasına rağmen, yetkili kişiler her hangi bir adım atmamakta, doğanın katledilişine sessiz kalmaktadır.
Bütün bu tablonun üzerine, birçok yerinde vurguladığı üzere, ulusal ve uluslar arası proje ve yatırım kararlarının yer seçimlerinin bölgede yoğunlaşmasına bir yanıt olarak, bu plan bizlere, bugün 1.160.731 olan Balıkesir il nüfusunun 2040 yılında 3.282.000 olacağı, bunun % 85’inin kentlerde yaşayacağı, sanayi alanları ve istihdamının 10 kat artacağı, ormanlarından hızlı trenlerin ve otobanların geçeceği, tarım ve hayvancılığın daha da sanayileşeceği bir gelecek vaat etmektedir.
Ekoloji ile ilgilenenlere küçük bir not düşersek, planda belirtilen ekoturizm alanları, ne hikmetse şahıslara, bankalara ve yapı kooperatiflerine ait tek parçalık arazilerdir. Bunların düşük yoğunluklu yapılaşmaya açılacağı apaçık ortadadır.
Sonuç olarak bu plan, ekolojik olarak, sosyal olarak, ekonomik olarak kirli bir plandır ve bölgede ne sağlık, ne mutluluk, ne huzur, ne de güvenlik bırakacaktır. Doğurganlık düzeyi ürememe sınırında olan bu bölge demek ki, mevcut nüfusunun iki misli göç alacaktır. Yaratılacak sanayi ve kent rantları ile gelir uçurumları ortaya çıkacak, yeni gelenlerle kültürel çatışmalar yaşanacak, her yer çöplüğe dönüşecek, sular içilmez, hava solunmaz hale gelecektir. Bandırma körfezinin yanı sıra, Erdek körfezi de sanayi atıkları ile katledilecektir.
Peki ne yapmalı? Planın kabulü siyasi bir karardır ve ancak başka bir siyasi karar ile düzeltilebilir. Hukuksal başvurular yapılabilir ancak bunların sonuç almasını beklemek, olumsuz çıkacak bir kararı da kabullenmek anlamına gelecektir. Zaman geçirilmeden toplumsal bir tepki örgütlenmeli ve kamuoyunun dikkatine sunulmalıdır. Muhalefet partileri ve siyasi aktörler, bu uzun soluklu mücadelede tavırlarını şimdiden belirlemeye zorlanmalıdır.
Kadir Dadan
6 Aralık 2014
Çok zor ve dolayısıyla çok nadir okunmasına rağmen benim en çok sevdiğim şarkılardan biridir. Güçlü bir bestekar olan Osman Nihat Akın’ın bestesi olmasının yanı sıra, güftesi de büyük şairlerimizden Yahya Kemal Beyatlı’ya aittir. Şiirin ismi “Geçmiş Yaz” olmasına rağmen, şiirin ilk dörtlüğü bestede yer almamış ve ikinci dörtlüğün ilk mısrası “Körfezdeki dalgın suya bir bak göreceksin” Şarkının ismi olmuştur.
Şiirin tamamı şöyledir;
GEÇMİŞ YAZ
Rü’yâ gibi bir yazdı. Yarattın hevesinle,
Her ânını, her rengini, her şi’rini hazdan.
Hâlâ doludur bahçeler en tatlı sesinle!
Bir gün, bir uzak hatıra özlersen o yazdan
Körfezdeki dalgın suya bir bak, göreceksin:
Geçmiş gecelerden biri durmakta derinde;
Mehtâb… iri güller… ve senin en güzel aksin…
Velhasıl o rü’yâ duruyor yerli yerinde!
İşte körfezlerin insan olan için anlamı budur; Aşk!
Bir yıl önce sevgililer gününde “Sanayi Aşkı Öldürüyor Güzelim” sloganı ile Erdek Körfezini inletmiştik. Üç gün sonra geri adım attı bakanlık. Bizden mi, başka sebepten mi, 50 bin dönüm sanayi ve depolama alanını 9 bin dönüme indirdi. Bir başarı mı diye sorarsan evet başarı idi, ama bitti mi diye sorarsan hayır bitmedi idi. Biz de bitirmedik, “Sanayiniz Batsın!” dedik.
Çünkü bir kere bir kısmı arazileri satın almıştı, iki kere bir kısmı zeytinleri kesmişlerdi, üç kere bakanlıklara koşmuşlardı, dört kere proje için başvuru yapmışlardı, beş kere büyükşehir başkanını markaja almışlardı. 50 bin dönümden vazgeçmeyeceklerdi. 50 bin dönüm için de tek söz vardı.
Aşk dedik, sevgi dedik, insan dedik, anlatamadık. Rant dediler, güç dediler, para dediler. Direnemeyiz bunlara, bari biz de dahil olalım, elimizden geldiğince kontrol ederiz dediler.
Ne size kalır dedik, ne büyük şehre. Kullanır, kullanır atarlar dedik. Hukuk bizden yana, bizi dışlayamazlar dediler.
Biz kabul etmeyiz, bedelini ödersiniz dedik. Kim var peşinizde üç beş kişisiniz dediler.
İki ilçenin arasını açarsınız, affetmeyiz sizi dedik. Bildiklerini okudular.
Ve şirketler, ilk kartı açtı; tüm şirket üst yönetimlerin katılımıyla düzenlenen Rotterdam Gezisinde, genişletilmiş 50 bin dönüm üzerinden proje edilmiş devasa kimya ve ağır metal sanayi, liman ve enerji santralleri için “iyi niyet” antlaşması.
Anladılar ki iş kontrol edemeyecekleri, durduramayacakları büyüklükte. Ama geri de dönemediler. Arada kalıp topu meclise atmaktan başka çare kalmadı.
Derken 10 gün geçmeden şirketler ikinci kartı da açtı. Bu işler için iyi niyet yetmez, işler hızlanmalı, iç hukuku da devre dışı bırakacak bir düzenleme gerek deyip büyükşehir belediye başkanının önünde devletler arası antlaşma istediler.
İşte böyledir dostlar, şirketlerle dokuz taş oynayabilirsiniz ama açık poker oynayamazsınız.
Öyle sanıyorum ki bu coğrafyada yaşayan herkes 50 bin dönüm sanayi karşısında eninde sonunda “Sanayiniz Batsın!” diyecek. Tek arzum bunu sanayi için ilk çivi çakılmadan önce demeleri.
Şimdi artık insanların körfezi ortadan kalktı. Artık devletin körfezi var ve o körfezin halkı olarak biz artık sözümüzü şirketlerin yok edeceği devletin körfezi için, devlete söyleyeceğiz.
İlk sözümüz odur ki, Erdek körfezinde 50 bin dönümlük kimya ve ağır metal sanayi, liman ve enerji santralleri kurmak, bölge halkı için yanlış olduğu kadar devlet için de yanlıştır!
Ve bunu ispat edeceğiz!
Kadir Dadan
İnsanların kendi gelecekleri hakkında karar alması en doğal haklarıdır. Ancak kendilerinin yanı sıra başkalarını da etkileyecek kararları almak ise bir sorumluluk anlayışını gerektirir.
Yaklaşık altı aydan fazla bir süredir Bandırma gündeminin baş konusu olan Hıdırköy-Şirinçavuş arasına yapılması planlanan kimya ve ağır metal sanayi ve büyük liman projeleri, yalnızca Bandırmalıların geleceğini değil, başta Erdek olmak üzere bütün Güney Marmara’daki yerleşik kişilerin geleceğini belirleyecek büyüklüktedir.
Bir Bagfaş’tan, bir Eti-Bor’dan, birkaç iskelelik limandan bahsetmiyoruz. Bunların neden olduğu kirliliğe katlanamazken, 50 Bagfaş, 100 Eti-Bor, 10 kat büyük limanın neden olabileceklerini gözlerinizin önüne getirebiliyor musunuz?
Erdek’in turizm ve zeytinciliğe, Gönen’in tarım ve hayvancılığa dayanan ekonomilerini yerle bir edecek, Manyas’la birlikte tüm bu dört ilçenin yüzey ve derin sularını kullanılamaz duruma getirecek, Marmara’daki balıkçılığı sonlandıracak, Kapıdağ’ın ve Gönen’in dağlarının yeşilliğine son verecek böyle büyük bir sanayileşmeden olumsuz etkilenecek insanların ekonomik ve sosyal kayıplarını ödeyecek bir Bandırmalı var mı?
Neden bu soruyu Bandırmalılara soruyoruz? Çünkü bu sanayileşme için olmazsa olmaz olan büyük liman için Bandırma Belediye Meclisinin onayı gerekiyor. Bu sanayileşmeden en çok etkilenecek, Erdek, Gönen ve Manyas halkına sormuyor devlet! Sanayileşme alanı Bandırma ilçe sınırları içerisinde olduğu için Bandırma Belediye Meclisine soruyor…
Bu yüzdendir ki Büyükşehir Belediye Başkanı Edip Uğur, limanı ortak işletelim diye Bandırma Belediyesine teklif yapıyor. Bandırmalıları çok sevdiği için değil, mecbur olduğu için. Yoksa nerde görülmüş iktidarın ana muhalefete ortaklık teklif ettiği? Ve bu yüzdendir ki, Bandırmalılar izin vermezse, bu sanayileşme olmayacaktır.
Ancak Başkan Dursun Mirza, böyle düşünmüyor. O arazi alan şirketlerin ve iktidarın gücünü, istihdam hacminin ve oluşacak kentsel rantların büyüklüğünü dikkate alarak, bu sanayileşmenin eninde sonunda olacağını düşünüyor. “Biz de evet diyelim, bari bir parça da olsa bizim kontrolümüzde kalsın” diyor. Ne kadar iyi niyetli değil mi?
Peki sevgili Bandırmalılar, çok ortaklı kurulan Bagfaş sizin kontrolünüzde kaldı mı? Devlet işletmeleri olan Eti-Bor, Sülfirik asit fabrikası, mevcut liman sizin kontrolünüzde kaldı mı? İşin içinde bir de büyükşehir belediyesi olacak, bu yeni liman ve sanayi nasıl sizin kontrolünüzde kalacak?
Üstelik kendisini defalarca katlayacak bir göç alacak Bandırma. 500 bin ila 850 bin arasında bir rakam. Bandırma, Bandırmalıların kontrolünde kalmayacak ki, yeni liman ve sanayi kalsın!
Bandırmalıyım demek, Bandırmasporluyum demek, Bandırma il olsun demek kolay!
Peki Bandırma kimin olsun?
Özgür insanların mı, yoksa modern kölelerin mi?
Bandırmalıların önlerinde, iyi düşünülüp, sorumluluk anlayışı ile alınması gereken bir karar var. Bu büyüklükte sanayileşmeye evet demek, bugünün modern köleliğine evet demek, yalnızca kendi özgürlüğüne değil, etrafında yaşayanların da özgürlüğüne son vermek demektir.
Erdek’te yaşayan bizler, Erdek körfezinin katline dair alınacak bu karara Bandırmalıların ortak olmayacağını umuyoruz. Onlar bile bile bu suça ortak olmayacak, Başkanlarını da kimya ve ağır metal sanayisine hayır demeye ikna edecekler. Aksi takdirde hepimizi gri ve karanlık bir gelecek bekliyor!…
Kadir Dadan, 11 Haziran 2016
(John Lennon’un Imagine parçasından esinlenerek…)
Hayal et Bagfaş’ın, Etibor’un, Sülfirik asit fabrikasının olmadığını
Hayal et onların atıklarının ve kirliliklerinin de olmadığını
Hayal et onların patronlarının da Bandırma’ya hükmetmediğini
Denersen başarabilirsin, çünkü bir zamanlar öyleydi.
Hayal et dünyanın en büyük tohum, fide, fidan geliştirme enstitüsünün Hıdırköy, Bezirci ile Şirinçavuş arasına kurulduğunu
Hayal et bu enstitünün sadece Bandırma ile değil, Gönen, Manyas, Erdek, Marmara, Susurluk, hatta Biga ve Karacabey dahil tüm güney marmaranın kırsal mahalleleri ile birlikte üretim yaptığını, tarıma değer kattığını
Türkiye’nin en büyük gıda laboratuarının Bandırma’da kurulduğunu
Sanayi alanı olarak tanımlanan alanların tarımsal inovasyon bölgelerine dönüştürüldüğünü
Türkiye’nin en büyük orman fidanlığının Bandırma’da kurulduğunu,
Binlerce ziraat, gıda, orman mühendisinin Bandırma’da istihdam edildiğini
Hayal et Bandırma’nın tarım ve gıdanın başkenti olduğunu
Bana hayalperest diyebilirsin,
Ama ben yalnız değilim,
Umarım sen de bize katılırsın ve Güney Marmara bir olur, Bandırma il olur, Bu toprak hepimize yurt olur.
Hayal et Güney Marmara’nın gerekli enerjisini yenilenebilir kaynaklardan elde ettiğini,
Hayal et üretim ve tüketimin sıfır atık, sıfır emisyonla gerçekleştirildiğini
Hayal et, havanın, suyun ve toprağın temizliğini, hatırlaman ne kadar zor olsa da
Hayal et tarımda organik gübre ve doğal ilaçların kullanıldığını, sebze ve meyvenin eski tadına geldiğini
Bandırma Üniversitesinin tarım, gıda, balıkçılık ve turizmin hizmetinde olduğunu
Hayal et Bagfaş’ın yerinde Bandırma Müzesinin olduğunu,
Kyzikos ve Daskyleion’un gün ışığına çıkarıldığını,
Kuş cennetinin tekrar kuşlarla, gölün balıklarla dolduğunu,
Hayal et Kapıdağ’ın biyoçeşitliliğinin aromatik ve tıbbi gıdalara dönüştürüldüğünü
Hayal et bağcılığın yeniden yaygınlaştırıldığını
Hayal et yüz yıl önce olduğu gibi en güzel yağların,sosların, sirkelerin, salçaların, marmelatların, içkilerin Güney Marmara’da üretildiğini
Hayal et temizlenen ve endüstriyel balıkçılığa kapatılan Erdek ve Bandırma Körfezlerinde balık çeşitlerinin bollaştığını,
Hayal et dünyanın en iyi et ve balık restoranlarının Bandırma ve Erdek’te hizmet verdiğini
Hayal et güneşin denizden doğuşunun ve denizden batışının güzelliğinin tüm dünya ile paylaşılabildiğini
Bana hayalperest diyebilirsin,
Ama ben yalnız değilim,
Umarım sen de bize katılırsın ve Güney Marmara bir olur, Bandırma il olur, Bu toprak hepimize yurt olur…
Kadir DADAN (Balıkesirli)
4 Ocak 2022
“Bu olaylar tamamen hayal ürünüdür, gerçekle hiçbir alakası yoktur” diyemeyeceğim. Fotoğraf: Şubat 2020 kesilen zeytin ağaçlarının gövdelerinden oluşan yığınların bir kısmı.
Kimya ve Liman işletmesi alanlarında faaliyet gösteren İzmirli sanayici bir iş adamı bundan yaklaşık on yıl önce Bandırma’nın bir mahallesinde üzerinde en uygun verim çağında(20-25 yaşında) zeytin ağaçları olan deniz kenarındaki arsaları topluca satın almış. Kimse sormamış köylü neden bu arsaları topluca satmış ve yine kimse sormamış bir sanayici niye bu zeytin ekili arsaları topluca almış.
Köylümüz ekimi için fidan başına mali destek alsa da, daha fazla vergi vermemek adına tapuda bir değişikliğe gitmemiş ve bu arsaları zeytinlik vasfına geçirmemiş. Hali hazırda binlerce dönüm zeytinlik var hem Bandırma’da hem de ülkede, ama kimse sormuyor bunlar zeytinlik mi, tarla mı?
Sanayici ilgili arsaların içinde kaldığı bölgenin Ağustos 2014 tarihli 1/100000 lik Balıkesir-Çanakkale Çevre Düzeni Planı ile sanayi alanı olarak ilan edilmesiyle birlikte, hasat sonrası Ocak 2015’te 4000 den fazla zeytin ağacını kabaklama tarzında budama adı altında kesmiş. Bu arada belirtelim ki arsaların satılmasından bu kabaklamaya kadar geçen sürede zeytinleri arsaları satan köylüler toplamış.
Bu olayı duyan karşı ilçedeki zeytinsever kişiler, 12 Şubat 2015’te kesimleri belgeleyerek bölge milletvekillerinden birisine ileterek meclis kürsüsünden duyurulmasını sağlamış. Ancak Bandırmalı yerel siyasetçilerden güçlü bir kınama, halktan büyük bir tepki gelmemiş.
Dört gün sonra Çevre ve Şehircilik (ve iklim değişikliği) bakanlığı 1/100000 Balıkesir- Çanakkale çevre düzeni planında revizyon yaparak 48 milyon metrekare olarak ilan ettiği Türkiye’nin en büyük sanayi alanını 9 milyon metrekareye düşürmüş ve bahis konusu kesim yapılan zeytinliklerin bulunduğu arsaları sanayi alanı dışında bırakmış. Bu kez Bandırmalı yerel yöneticiler demiş ki, “bu daraltılma görünürde, aslında plan notlarından düzenleme yapıp yavaş yavaş genişletecekler”. Karşı ilçedeki zeytinseverler düşünmüş ki, en azından olayın farkındalar.
Aradan üç yıl geçtikten sonra, bu kez sanayi alanı dışında bırakılan başka bir alanda ve bu kez ana yola komşu buğday tarlalarının bulunduğu iki milyon ikiyüzbin metrekareleik bir alanda bir organize sanayi bölgesi kurulmasına izin verilmiş yani daraltılan sanayi alanı yeniden genişletilmeye başlamış. Karşı ilçedeki zeytin sevenler yine itiraz etmişler ama olayların farkında olduğunu düşündükleri Bandırmalı yerel yöneticiler, iktidar her türlü yapacak, biz de payımızı alalım anlayışı ile sanayi alanının genişlemesine evet deyip ortak olmuşlar.
Bu yumuşamayı gören İzmirli sanayici iş adamı, fırsat bu fırsat diyerek, bir yandan arsalarının ortasında kalan yerel yönetimin mülkiyetindeki arsayı satın almak için harekete geçmiş, öte yandan da kabaklama budama olarak kestirdiği 4000 den fazla zeytin ağacını bu kez “verimsiz” bunlar diyerek kökten söktürmüş. Karşı ilçedeki zeytinseverler bu kez yanlarına Bandırmalı zeytinseverleri de alarak Jandarma’ya zabıt tutturmuş, savcılığa suç duyurusunda bulunmuş, toplantılar düzenleyip duyarlılık oluşturmaya çalışmış. Ama ne Bandırma halkından ne de yerel yöneticilerden, ne bir kınama, ne de bir”zeytinimize dokunma” basın açıklaması gelmiş.
Gel zaman git zaman iktidar zeytinlikleri sanayiye değil de madenciliğe, turizme, enerji santrallerine açan düzenlemeler yapmış. Bandırmalı zeytinseverler ve yerel siyasetçiler bu kez zeytinler kesilmeden “zeytinime dokunma” basın açıklamaları yapmışlar kimi meydanda, kimi zeytinliklerde. Ve sormuşlar karşı ilçedeki zeytinseverler nerede? Neden sesleri çıkmıyor?
Karşı ilçedeki zeytinseverler, zeytincinin haline yanmakta. Zeytinci artan yapay gübre, yapay ilaç ve mazot fiyatlarının kıskacında daha şimdiden inim inim inlemekte. Zaten kooperatifi yıllardır kota koymuş sofralık zeytine. Üretse bir türlü üretmese. Kış uzadı; Budatsa mı, budatmasa mı? Güvesi bir yandan, mantarı bir yandan, zeytin sineği bir yandan, beş senenin üç senesi zarar. İlaç atsan bir parça alırsın atmasan hiç parça. Toprak endüstriyel zeytincilik verim sınırında. Mülkiyetler yaşlılarda, gençler dışarda ya da kendi işinde, yevmiyeleri verecek para yok, herkes borç içinde. Bir yandan deniz tarafından turizm ve imar baskısı, öte yandan dağ tarafından orman sınırlaması. Dokunursan bin ah işitirsin.
Kısaca “zeytinime dokunma” derken,” zeytincime de dokunma” demeyi unutmasak, sözü zeytinciye vererek, gerek yerel çapta, gerekse ulusal ve hatta uluslararası çapta zeytinciliğin derin sorunlarına yönelik politikaları geliştirmeye çalışsak sanırım bu yüzeysel gösterilerden çok çok daha iyi olacak. Sonuçta zeytinliği satacak olan da zeytinci, direnecek olan da.
Dr. Kadir Dadan ( Karşı ilçedeki bir zeytinci, şimdilik)
12 Mart 2022
Bugün 18 Mart 2022. 1915 Çanakkale Köprüsü hizmete açılıyor. Böylece Avrupa ve Asya kıtaları ikinci bir seçenek yolla birleşirken, diğer yandan Marmara’nın çevresi karayolu ile bir çember oluşturacak şekilde birbirine bağlanıyor.
Bugün bir çok söz duyacağız bu köprünün ülke ekonomisine sağlayacağı faydalar, yatırım, sanayi, istihdam üzerine. Şu kadar dolar, bu kadar avro, o kadar ihracat falan. Bir de bunlar günün anlam ve önemine dair vatan, millet, sakarya türküleri eşliğinde yükselecek.
Ancak kimse şu kadar kirlilik, bu kadar çöp, o kadar müsilajdan bahsetmeyecek. Eğer Marmara’da kentsel ve endüstriyel yağmanın önü alınmazsa, bu köprünün Marmara bölgesini denizi, deresi, ormanı, kenti, tarlası tapası ile birlikte tamamen yaşanmaz hale getirebileceği maalesef dikkate alınmayacak.
Bugün hala Marmara bölgesi ve Marmara denizi bir parça hayatta kalabildiyse, tüm saldırılara rağmen Güney Marmara’nın ormanları korunabildiği, sanayi ve kentleşmenin sınırlanabildiği nedeniyledir. Tarımsal üretimiyle hem bölgeyi, hem ülkeyi besleyebilmesi de ayrıca önemlidir. Keza ülke balıkçılığı için Erdek körfezi ve Paşalimanı adası çevresi hayati önemdedir.
Herşeyden önemlisi, savaş sonrası cumhuriyetin kuruluşu ile birlikte bir çok insan balkanlardan kafkasyaya osmanlı coğrafyasından sürülerek bir asır boyunca burayı yurt tutmuştur. Şimdi bu köprü ile birlikte tüm Güney Marmara bir yağma tehdidi altındadır.
Emperyalizme karşı sadece silahla ve onu üretecek sermaye ve sanayi ile karşı koyulamaz. Eğer yurdun doğasına sahip çıkmıyorsan, savaşta silah tutmasını istediğin emekçinin barışta hakkını koruyamıyorsan, ülkeni tüm bireylerinin katılımıyla demokratik bir biçimde yönetemiyorsan ne kendi içinde ne de etrafındaki ülkelerle barışı sağlayabilirsin.
Bir yandan Çanakkale geçilmez denilip, öte yandan Çanakkale ve Balıkesir’de ormanlar ve zeytinlikler madencilere, tarım arazileri sanayiye ve kentleşmeye açılıyorsa, yaklaşan büyük savaştan önce yaklaşan büyük Marmara depremi, sadece Marmara’da yaşayanların değil Türkiye Cumhuriyetinin de sonu olur.
Marmara sepetinin çürük dalları, daha fazla yumurta kaldırmaz. Yapılması gereken o çürük dalları onarmak ve dalların yeniden çürümesini önlemektir. Marmara’da sanayileşmeyi ve kentleşmeyi durdurmak, binaları daha dayanıklı hale getirmek, kentten kıra göçü teşvik etmek, kentte yeşil alanı korumak ve geliştirmek, atıksuları gereği gibi temizlemek, gereksiz tüketimi ve çöpleri azaltmak, Erdek körfezinde balıkçılığı sınırlamak gibi önlemler.
Ya bu önlemleri alacağız, ya da Marmara’nın yok oluşuna tanıklığımızı sürdüreceğiz.
Kadir DADAN
18 Mart 2022
Zeytin ağacı ki ölmez ağaç derler ona, bir devlet gibi yüzyıllar boyu varlığını sürdürebilir. Yeter ki kök saldığı coğrafya ve iklim buna müsait olsun. Öte yandan her zeytin ağacı ve her zeytinlik yüzyıllar boyu hüküm sürmez, ona bakacak ve ondan faydalanacak olan milletin doğru bakım ve hasadı yapabilecek yetkinlikte olması şarttır.
Zeytincilik bu yaşam uzunluğu nedeniyle kolayca karar verilecek ya da kolayca vazgeçilecek bir ekonomik faaliyet değildir. Adeta bir yaşam kültürüdür. Yıllar alacak bir süreçle imar edildikten sonra, zeytin ağaçlarının sökülüp, arazinin başka bir ekonomik faaliyet için kullanılması büyük bir sermaye kaybı olduğu kadar, aynı zamanda büyük bir emek kaybıdır. Ülkenin her hangi bir yerindeki zeytinliklerin kesilmesine yönelik milletin tepkilerinin temelinde doğanın yıkımından ziyade emeğin yıkımı yatar. Bu yüzden zeytinlik için yer seçiminde de, devlet için yurt seçiminde de doğru karar vermek, sonuçları önceden öngörmek yaşamsal önemdedir.
Öte yandan yeterince zeytin meyvesi üretmeyen ağaç ya da zeytinlik bakımına ısrar etmek, milletin aç kalmasıyla, devletin güç kaybetmesiyle eş değerdir. O yüzden milletin tok, devletin güçlü olması için zeytinliğin belirli bir verimde tutulması şarttır. Bu da ancak zeytine nasıl bakılacağının millet tarafından iyi bilinmesi ve iyi uygulanması ile olur.
Ağaçlar arasındaki mesafenin yeterli ışık alacak şekilde bırakılması, açılacak hendeklerle topraktaki su düzeyinin zeytin su gereksinimine uygun olarak dengelenmesi, zeytinlik içerisinde diğer meyve türlerinin varlığı ile ürün çeşitliliği sağlanarak ekonomik kırılganlığın giderilmesi, zeytin köklerine zarar vermeyecek toprak bakımı ve gübrelemenin yapılması, zeytinlik içerisinde biyoçeşitliliğin korunarak zeytin zararlılarının aşırı üremesinin engellenmesi, zeytinlik devletinin ve onun üzerinde yaşayan milletin uzun yıllar boyunca sürekli verim elde edebilmesi için doğru bakım yöntemleridir.
Kısa sürede yüksek verim almak için yapılacak yapay sulama, yapay gübreleme ve yapay ilaçlama ise, uzun vadede toprakta kirliliğe, dengesizliğe ve zeytin zararlılarının aşırı üremesine neden olacaktır. Tıpkı ekonomisi dışarıdakilerin gereksinimlerine göre “dışarıdan desteklenen” devlet gibi, borçluluğa alışan ve gözleri kısa vadeli çıkar ile perdelenen millet gibi.
Zeytincilikte en önemli verim unsuru ise budamadır. Tıpkı devlet ve millette olduğu gibi. Zeytin budamasında temel amaç, ağacı taşıyan gövde ve dallar ile üretimi sağlayan yaprakların belirli bir oranda varlığını sürdürmesidir. Eğer gövde ve dallar aşırı kalınlaşırsa, yapraklar zeytin üretmekten çok bu gövde ve dalları beslemek zorunda kalacaktır. Bu da zamanla ağacın hastalanmasına, giderek kurumasına ve nihayetinde ölümüne neden olur. Keza devlet yapılarının ve onun uzantısı olarak sermayenin aşırı kalınlaşması, bireylerin üretimden yeterince pay alamayarak yaprak gibi döküldükleri bir sürece doğuracaktır.
Bu nedenle zeytin ağacının dallarının aşırı kalınlaşmasına izin verilmemelidir. Her sene gövdeden çıkan piçler temizlenerek gücün uç dallara yönelmesi sağlanmalıdır. Birkaç yılda bir çok yükseğe giden dallar kesilerek çıkartılmalı, komşu ağaçlara baskı oluşturacak dalların gelişimine izin verilmemeli, ağaç belirli büyüklükte tutulmalıdır. Son olarak 25-40 senede bir gençleştirme denilen bir budama yapılmalıdır ki, burada ana kökten gelişimine izin verilen taze sürgünler beş yaşına geldiklerinde, kırılmış, hastalanmış, çürümüş ağaçlar gövde dibinden kesilerek, genç kardeşlerin önü açılmalıdır. Tıpkı devletin ve sermayenin hastalanan, kırılan, çürüyen dallarının budanarak gençleştirilmesi gerektiği gibi.
Dr. Kadir Dadan
